نرخ بی کاری به نسبت جمعیت بيکار به کل جمعیت فعال گفته می شود. بيکار در اقتصاد به فردی گفته می شود که در سن کار (۱۵ تا ۶۵ سال) و جویای کار باشد اما شغل یا منبع درآمدی پیدا نکند. کودکان و افراد مسن از آن جهت که قادر به انجام کار نیستند، جزو جمعیت فعال به حساب نمی آیند. زنان خانه دار و دانشجویان نیز اگر جویای کار نباشند، جزو جمعیت فعال شمرده نمی شوند.

بيکار از منظر مرکز آمار ایران، فردی بالای ۱۰ سال است که در هفته قبل از آمارگیری فاقد کار باشد، و در آن هفته یا بعد از آن آماده کار باشد و در آن هفته و سه هفته قبل از آن در جستجوی کار باشد. هم چنین افرادی که به دلیل آغاز به کار در هفته آینده یا انتظار بازگشت به شغل قبلی جویای کار نیستند، بیکار محسوب می شوند.

افزایش جمعیت و کمبود تقاضای نیروی کار، اتوماسیون، مهم ترین علل بی کاری هستند. یک عامل مهم بیکاری، افزایش رقابت بین المللی در صنایعی است که پیش رفت روزافزون غرب بر پایه آن بنیاد نهاده شده بود.

اين گزراش مي افزايد ، در سال ۱۳۸۹، معادل ۲۲٫۵ درصد از خانواده های ایران بدون فرد شاغل، ۵۵٫۴ درصد دارای ۱ فرد شاغل، ۲٫۱۷ درصد دو فرد شاغل و ۴٫۹ درصد دارای ۲ و بیشتر فرد شاغل بوده اند. در عین حال در سال ۱۳۹۰، بيش از ۸۰۰٬۰۰۰ فرصت شغلی از دست رفته که معادل ۱۸ میلیارد دلار تولید بوده است.
.